मार्टिन लुथर किङ्ग र उनका ९५ बुदाँहरू

मार्टिन लुथर १६औँ शताब्दीका प्रसिद्ध जर्मन धर्मशास्त्री, शिक्षक र धार्मिक सुधारक थिए । उनलाई ख्रीष्टियन धर्ममा सुधार ल्याउने प्रमुख व्यक्तिका रूपमा चिनिन्छ । उनका विचार र कार्यहरूले युरोपमा ठूलो धार्मिक परिवर्तन ल्याए र यसबाट Protestant Reformation नामक आन्दोलन सुरु भयो।

मार्टिन लुथरको जन्म सन् 1483 नोभेम्बर 10 मा जर्मनीको Eisleben मा भएको थियो। उनका बाबुआमा साधारण परिवारका भए पनि शिक्षाप्रति धेरै सचेत थिए। त्यसैले बाल्यकालदेखि नै लुथरले राम्रो शिक्षा प्राप्त गरे। उनले उच्च शिक्षाका लागि University of Erfurt मा अध्ययन गरे । सुरुमा उनले कानुन विषय अध्ययन गर्न थालेका थिए, किनभने उनका बुबा उनलाई वकिल बनोस् भन्ने चाहन्थे तर पछि उनी धार्मिक जीवनतर्फ आकर्षित भए र Augustinian Order मा प्रवेश गरी साधु बने ।

धार्मिक अध्ययन र बाइबलको गहिरो अध्ययन गर्ने क्रममा लुथरले चर्चका केही अभ्यासहरू गलत भएको महसुस गरे । विशेष गरी Roman Catholic Church ले पापमुक्ति पत्र (Indulgence) बेच्ने प्रथाको उनले कडा विरोध गरे । उनका अनुसार मानिसले पैसा तिरेर पापको क्षमा पाउन सक्दैन; साँचो पश्चात्ताप र परमेश्वरप्रतिको विश्वासबाट मात्र मुक्ति प्राप्त हुन्छ । यसै सन्दर्भमा सन् 1517 मा लुथरले “९५ बुँदाहरू” (95 Theses) लेखे । यी बुँदाहरूमा चर्चका गलत अभ्यासहरूको आलोचना गरिएको थियो । यस घटनाले युरोपभर ठूलो बहस सुरु गर्यो र पछि धेरै मानिसहरूले क्याथोलिक चर्चबाट अलग भएर नयाँ धार्मिक धारणा अपनाए । यसरी Protestantism नामको नयाँ ख्रीष्टियन परम्परा विकसित भयो ।

मार्टिन लुथरको अर्को महत्त्वपूर्ण योगदान भनेको बाइबललाई जर्मन भाषामा अनुवाद गर्नु हो । यसअघि बाइबल मुख्य रूपमा ल्याटिन भाषामा मात्र उपलब्ध थियो, जसलाई साधारण मानिसले बुझ्न गाह्रो हुन्थ्यो । जर्मन भाषामा अनुवाद भएपछि सामान्य जनताले पनि बाइबल पढ्न र बुझ्न सके । मार्टिन लुथरले आफ्नो जीवनभर धार्मिक सुधार र शिक्षाको क्षेत्रमा काम गर्नुभयो। अन्ततः सन् 1546 फेब्रुअरी 18 मा उनको मृत्यु उनी जन्मेको स्थान Eisleben मै भयो । उनका विचार र कार्यहरूले युरोपको धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक इतिहासमा गहिरो प्रभाव पारेका छन् ।

“९५ बुँदाहरू” (95 Theses) भनेर जसलाई चिनिन्छ, त्यो मार्टिन लुथर (Martin Luther) ले सन् १५१७ अक्टोबर ३१ मा जर्मनीको विटेनबर्ग (Wittenberg) शहरको चर्चको ढोकामा टाँसेका थिए । मार्टिन लुथरले यी बुँदाहरू क्याथोलिक चर्चको “Indulgence (पापमुक्ति पत्र)” प्रणालीको विरोधमा लेखेका थिए । उनले भन्न खोजेका थिए, पाप क्षमा पैसा तिरेर होइन, पश्चात्ताप र विश्वासद्वारा मात्र सम्भव छ ।

९५ बुँदाहरू” (95 Theses)

जब हाम्रो प्रभु र गुरु येशू ख्रीष्टले भन्नुभयो, “पश्चात्ताप गर,” उहाँले सारा जीवन पश्चात्तापको जीवन हुनुपर्छ भन्ने आशय राख्नुभएको हो ।
यो “पश्चात्ताप” भन्नाले केवल आन्तरिक हृदयको पश्चात्ताप होइन, बाहिरी काम र जीवनको परिवर्तन पनि समावेश गर्छ ।
त्यसैले पाप क्षमाका अधिकार (अर्थात्, पापबाट मुक्ति) केवल साँचो हृदयको परिवर्तनद्वारा प्राप्त हुन्छ, कुनै पत्र वा प्रमाणपत्रद्वारा होइन ।
चर्चको अधिकारले केवल त्यस पापलाई माफ गर्न सक्छ जुन मानिसले परमेश्वर र चर्चको अगाडि स्वीकारेको हुन्छ ।
परमेश्वरले साँचो पश्चात्ताप चाहनुहुन्छ, ताकि मानिसले आत्म-घृणा र नम्रताद्वारा कृपाको खोजी गरोस् ।
पाप क्षमा पैसा दिएर वा कुनै दस्तावेजद्वारा किन्न सकिँदैन; त्यो केवल परमेश्वरको अनुग्रह र क्षमाद्वारा सम्भव छ ।
जो मानिस पाप क्षमाको व्यापार गर्छ (indulgence बेच्नेहरू) उनीहरूले जनतालाई झुटो सुरक्षा दिन्छन् ।
पाप क्षमाको पत्रले मानिसलाई पापबाट मुक्त गर्दैन, तर मानिसले साँचो पश्चात्ताप गर्दा मात्र क्षमा पाउँछ ।
साँचो ख्रीष्टियन जीवन निरन्तर आत्मपरीक्षण, नम्रता र पश्चात्तापमा आधारित हुन्छ ।
पोप वा कुनै धार्मिक अधिकारीको आदेशले पाप मेटिँदैन; केवल परमेश्वरको कृपा मात्रले मानिसलाई शुद्ध पार्छ ।
पाप क्षमाको प्रचार गर्नेहरूका शिक्षाले मानिसहरूलाई भ्रमित गर्छन्, किनकि उनीहरूले साँचो पश्चात्ताप भन्दा पनि दस्तावेजमा भरोसा गर्न सिकाउँछन् ।
जब पोपले पाप क्षमा वा दण्ड माफी दिन्छन्, उनले आफ्नै अधिकारबाट होइन, केवल परमेश्वरको कृपामा आधारित भएर गर्नुपर्छ ।
मृत आत्माहरूको दण्ड घटाउने शक्ति पनि केवल परमेश्वरको हातमा हुन्छ, पोप वा चर्चको आदेशमा होइन ।
मानिसले आफ्नो पापको क्षमा खोज्दा साँचो हृदयले पश्चात्ताप गर्नुपर्छ, नत्र पाप अझै बाँकी रहन्छ ।
पाप क्षमा पत्र किन्ने मानिसहरू प्रायः सोच्दछन् कि अब तिनीहरू सुरक्षित छन्, तर वास्तवमा तिनीहरू अझ बढी आत्मिक खतरा भित्र पसेका हुन्छन् ।
पोपले मानिसलाई दण्डबाट मुक्त गर्न सक्दैनन्, केवल ती कुराहरूमा जुन चर्चले तोकेको छ, परमेश्वरले होइन ।
मानिसलाई मुक्ति पाउनका लागि पोपको आदेश होइन, येशू ख्रीष्टको वचनमा भरोसा गर्नुपर्छ ।
साँचो ख्रीष्टियनलाई पाप क्षमा पत्रको आवश्यकता हुँदैन, किनकि ऊ परमेश्वरको कृपामा बाँचिरहेको हुन्छ ।
झूटा सुरक्षा (indulgence) मा भरोसा गर्नेले साँचो पश्चात्तापबाट टाढा पारिन्छ ।
त्यसैले पोपले साँचो प्रेम र सुसमाचार प्रचारमा ध्यान दिनुपर्छ, नकि आर्थिक लाभका लागि पाप क्षमा पत्र बेच्नमा ।
पोपसँग दण्ड हटाउने अधिकार छ, तर उहाँले त्यो अधिकारलाई सावधानीपूर्वक र बाइबलका सीमाभित्र मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ ।
धेरैजसो प्रचारकहरूले मानिसहरूलाई यस्तो विश्वास दिलाउँछन् कि जसले पाप क्षमा पत्र किन्यो, त्यसले तुरुन्तै दण्डबाट मुक्ति पाउँछ — यो पूर्ण रूपमा गलत हो ।
मानिसहरूले सोच्न सक्छन् कि पोपले सबै पाप माफ गर्न सक्ने शक्ति राख्छन्, तर वास्तवमा उहाँको अधिकार केवल त्यति मात्र हो जुन चर्चले दिन्छ ।
त्यसैले पाप क्षमा पत्र किन्ने मानिसहरूलाई सोच्न सिकाउनुपर्छ कि उनीहरूले आफ्नो पापको साँचो पश्चात्ताप नगरेसम्म, कुनै पनि पत्रले तिनीहरूलाई परमेश्वरको अगाडि न्यायी बनाउन सक्दैन ।
पोपले केवल प्रार्थना र सहानुभूति देखाएर मानिसहरूलाई सहायता गर्न सक्छन्, तर कसैको पाप मेट्न सक्दैनन् ।
जब पोपले “पूर्ण क्षमा” भनेर घोषणा गर्छन्, त्यसको अर्थ यो होइन कि मानिस अब पापमुक्त छन्, तर केवल त्यो हो कि उनीहरूले चर्चद्वारा तोकिएको दण्डबाट अस्थायी राहत पाएका छन् ।
जो मानिस भन्छन् कि पैसा दिई पाप क्षमा पाइन्छ — उनीहरू झूटा प्रचारक हुन् र आत्माहरूलाई नर्कमा धकेल्ने काम गर्छन् ।
साँचो ख्रीष्टियनले दुःख सहन, पश्चात्ताप गर्न र येशूमा भरोसा गर्न सिक्नुपर्छ — पैसाको भरमा मुक्ति खोज्नु पाप हो ।
जसले सोच्छ कि उसले पैसा तिरेपछि अब परमेश्वरको न्यायबाट बच्यो — त्यो मानिस आत्मिक रूपमा धोका खाएको हुन्छ ।
साँचो पश्चात्ताप र नम्र हृदय बिना कुनै पाप क्षमा सम्भव छैन, चाहे त्यो पोपको आदेश होस् वा चर्चको कागज ।
जसले साँचो पश्चात्ताप नगरी पाप क्षमा पत्र किन्छ, उसले परमेश्वरको कोप झेल्छ र पाप थप गर्दछ ।
जसले सोच्छ कि पाप क्षमा पत्रले उसलाई परमेश्वरसँग मिलाउँछ, ऊ झूटा शान्तिमा बाँचिरहेको हुन्छ ।
मानिसले साँचो आत्मिक शान्ति केवल तब पाउँछ जब ऊ आफ्नो पाप स्वीकार गर्छ र परमेश्वरको अनुग्रहमा भरोसा गर्छ ।
पाप क्षमा पत्रको व्यापारले मानिसहरूलाई भ्रममा पार्छ, किनभने त्यसले परमेश्वरको अनुग्रहलाई किनबेचको वस्तु बनाउँछ ।
साँचो ख्रीष्टियनले आफ्नो पापप्रति दुःखित हुनुपर्छ, र त्यो दुःखले उसलाई कृपा प्राप्त गर्ने बाटोमा अगाडि बढाउँछ ।
पोपको पाप क्षमा पत्रले कुनै पनि मानिसलाई सबै पापबाट मुक्ति दिन सक्दैन, परमेश्वर मात्र साँचो क्षमादाता हुनुहुन्छ ।
साँचो ख्रीष्टियन जसले साँचो पश्चात्ताप गर्छ, उसले पाप क्षमा पत्रको आवश्यकता महसुस नै गर्दैन ।
झूटा प्रचारकहरूले जनतालाई डर देखाएर पैसा तिराउँछन्, र यसरी उनीहरू आत्मिक रूपमा दुरुपयोग गर्छन् ।
पाप क्षमा पत्र किन्ने मानिसहरू धेरैजसो गलत ढंगले सोच्दछन् कि उनीहरूले परमेश्वरको आदेश पूरा गरे, तर वास्तवमा उनीहरूले केवल मानवको आदेश पालन गरे ।
साँचो सुसमाचारले भन्छ, पाप क्षमा परमेश्वरको कृपा र येशू ख्रीष्टमा विश्वासद्वारा मात्र सम्भव छ, कुनै दस्तावेज वा कारोबारद्वारा होइन ।
पोपको क्षमादानले पापमुक्ति होइन, केवल बाह्य अनुशासनमा राहत दिन्छ; तर हृदयको परिवर्तन परमेश्वरको काम हो ।
चर्चका प्रचारकहरूले मानिसहरूलाई पाप क्षमा पत्र किन्न प्रोत्साहन गर्नुको सट्टा, तिनीहरूलाई साँचो पश्चात्ताप गर्न र परमेश्वरप्रति नम्र हुन सिकाउनुपर्छ ।
ख्रीष्टियनलाई सिकाउनुपर्छ कि गरीबहरूलाई सहयोग गर्नु र दुःखीहरूलाई राहत दिनु नै पाप क्षमा पत्र किन्ने भन्दा धेरै राम्रो काम हो ।
जसले पाप क्षमा पत्र किन्न पैसा खर्च गर्छ, तर आफ्नो घरमा भोक र आवश्यकताको सामना गर्नेहरूलाई मद्दत गर्दैन, ऊ परमेश्वरको प्रेमबाट टाढा छ ।
जसले आफ्नो छिमेकीलाई सहयोग गर्छ वा दयाको काम गर्छ, उसले पाप क्षमा पत्र किन्नेभन्दा धेरै ठूलो आशीर्वाद पाउँछ ।
प्रत्येक ख्रीष्टियनले दया र दानको काम गर्न सधैं इच्छुक हुनुपर्छ, किनकि यी कामहरूले विश्वासको प्रमाण दिन्छन् ।
पाप क्षमा पत्र किन्ने कारणले मानिसको विश्वास कमजोर हुन्छ, किनकि उसले कृपाभन्दा पनि कागजमा भरोसा गर्न थाल्छ ।
पोपले सुसमाचार प्रचार गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्छ, न कि पाप क्षमा पत्र बेचेर पैसा संकलन गर्न ।
पाप क्षमा पत्रहरूको कारणले धेरै मानिसहरूले सुसमाचारको साँचो अर्थ बिर्सन थालेका छन् — मुक्ति केवल विश्वासद्वारा हुन्छ भन्ने कुरा हराउँदै गएको छ ।
यदि पोपले सुसमाचारको अर्थ बुझ्थे भने, उहाँले आफ्नो नाममा गरिने पाप क्षमा पत्रको व्यापार तुरुन्त रोक्नुहुन्थ्यो ।
पोपले साँचो ख्रीष्टियन प्रेमका कारणले विश्वास गर्नेहरूलाई पाप क्षमा पत्रमा होइन, सुसमाचारमा भरोसा गर्न सिकाउनुपर्छ ।
पोपले आफ्नो नाममा पाप क्षमा पत्र बेच्ने प्रचारकहरूलाई रोक्नुपर्छ, किनभने तिनीहरूले चर्चको नाममा गलत काम गर्छन् ।
जसले भन्छ कि पाप क्षमा पत्रले मानिसलाई सबै पाप र दण्डबाट मुक्त गर्छ, ऊ झूटा प्रचारक हो ।
पाप क्षमा पत्रका प्रचारकहरूले जनतालाई यस्तो विश्वास दिन्छन् कि उनीहरूले पैसा दिएपछि अब सबै सुरक्षित छन् — यो खतरनाक भ्रम हो ।
पोपले आफूलाई साँचो गडबडीहरूबाट टाढा राख्नुपर्छ र सच्चा सुसमाचार प्रचार गर्नुपर्छ ।
पोपको ध्येय आत्माको उद्धार हुनुपर्छ, न कि चर्चका भवनहरू वा सम्पत्तिको निर्माण ।
पोपका नाममा प्रचार गर्नेहरूले जब पैसालाई आत्माको भन्दा महत्वपूर्ण ठान्छन्, तब उनीहरूले परमेश्वरको इच्छाविरुद्ध काम गर्छन् ।
चर्चको साँचो सम्पत्ति पैसा होइन, तर परमेश्वरको कृपा र येशू ख्रीष्टको सुसमाचार हो ।
यो सम्पत्ति संसारमा सबैभन्दा मूल्यवान् हो, किनकि यसले मानिसलाई परमेश्वरसँग मेलमिलाप गराउँछ ।
पाप क्षमा पत्रको व्यापारले मानिसहरूलाई सुसमाचारको साँचो खजानाबाट टाढा पारिरहेको छ । जसले परमेश्वरको राज्यमा हृदयबाट प्रवेश गर्न सक्दैनन् ।
पोपले पैसाको व्यापारको सट्टा, मानिसहरूको हृदय परिवर्तन र साँचो पश्चात्तापमा ध्यान दिनुपर्छ ।
पाप क्षमा पत्रका प्रचारकहरूले मानिसहरूलाई बाहिरी सुरक्षा दिने प्रयास गर्छन्, तर आत्मिक सुरक्षा त केवल परमेश्वरको अनुग्रहद्वारा सम्भव छ ।
जो मानिसले पाप क्षमा पत्रमा भरोसा गर्छ, ऊ साँचो विश्वास र आत्मिक अनुशासनबाट टाढा रहन्छ ।
पोपको असली जिम्मेवारी भनेको मानिसहरूलाई येशू ख्रीष्टको मार्गमा डोर्याउनु हो, न कि पैसा संकलन गर्नु ।
पैसाले पाप क्षमा किन्न सकिन्छ भन्ने शिक्षा दिनु अत्यन्तै खतरनाक हो, किनकि यसले आत्मालाई भ्रममा पार्छ ।
साँचो ख्रीष्टियन जीवन आत्मिक मूल्य, नम्रता र येशूमा भरोसाबाट भरिएको हुन्छ, न कि पैसाको आदान–प्रदानबाट ।
जसले पैसाको बलमा पाप मेटिन्छ भन्ने सोच राख्छ, उसले परमेश्वरको न्याय र कृपाबाट टाढा रहन्छ ।
पोप र चर्चले यो सन्देश बुझ्नुपर्छ कि साँचो शक्ति पैसामा होइन, परमेश्वरको वचनमा छ ।
साँचो ख्रीष्टियनलाई सिकाउनुपर्छ कि पश्चात्ताप, विश्वास, र दया नै परमेश्वरको मर्जी अनुसार उद्धारको मार्ग हो ।
यसैले पाप क्षमा पत्रको व्यापारलाई तुरुन्त रोकिनुपर्छ र सबै प्रचारकहरूलाई साँचो सुसमाचार प्रचार गर्न निर्देश दिनुपर्छ ।
पोपले पैसा संकलन गर्ने प्रचारकहरूलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ, ताकि उनीहरूले जनतालाई भ्रममा नपारून् ।
पाप क्षमा पत्रको प्रचारले मानिसहरूलाई साँचो पश्चात्तापबाट टाढा पार्छ र उनीहरूलाई आत्मिक अशान्तिमा राख्छ ।
साँचो ख्रीष्टियन जीवन भनेको प्रेम, नम्रता, विश्वास र येशू ख्रीष्टमा भरोसाद्वारा भरिएको हुन्छ ।
जो मानिस पाप क्षमा पत्र किन्छ, तर आफ्नो छिमेकीसँग दयालु र सहयोगी हुँदैन, उसले सत्यमा भरोसा गर्न सकेको छैन ।
पाप क्षमा पत्रले मानिसलाई साँचो उद्धार दिन सक्दैन; केवल परमेश्वरको अनुग्रहले मात्र मानिसलाई शुद्ध पार्न सक्छ ।
पोपले केवल भौतिक दण्डबाट राहत दिन सक्छ, तर आत्मिक शुद्धि केवल ख्रीष्टको क्रूसमा विश्वासबाट हुन्छ ।
मानिसले साँचो पश्चात्ताप गर्न सिक्नु पर्छ, न कि पैसाको भरमा मुक्ति खोज्नु पर्छ ।
पाप क्षमा पत्रको व्यापारले मानिसहरूलाई धार्मिक आत्म-सन्तुष्टिमा राख्छ, जसले तिनीहरूको आत्मिक जीवनलाई कमजोर बनाउँछ ।
जसले पैसाको बलमा पाप क्षमा पाउन सक्छ भन्ने सोच राख्छ, ऊ परमेश्वरको वास्तविक प्रेम र कृपाबाट टाढा रहन्छ ।
पोप र चर्चका नेताहरूले आफ्नो शक्ति दुरुपयोग नगरी, जनतालाई साँचो सुसमाचार र परमेश्वरको कृपामा विश्वास गर्न सिकाउनुपर्छ ।
पोप र चर्चका प्रचारकहरूले जनतालाई साँचो आत्मिक शिक्षा दिनुपर्छ, न कि पैसाको व्यापारमा विश्वास गर्न प्रेरित गर्न ।
पाप क्षमा पत्रको प्रचारले मानिसहरूलाई आत्मिक ढोंगमा राख्छ, जसले उनीहरूको हृदयलाई नम्रता र साँचो पश्चात्तापबाट टाढा पार्छ ।
ख्रीष्टियन जीवन भनेको विश्वास, दया, नम्रता, र येशू ख्रीष्टमा भरोसाद्वारा भरिएको हुनुपर्छ, पैसाको आदान–प्रदानले होइन ।
पोपको अधिकारले मानिसको आत्मा मेट्न सक्दैन; केवल परमेश्वरको कृपा र ख्रीष्टमा विश्वासले आत्मालाई शुद्ध बनाउँछ ।
जो मानिस साँचो पश्चात्ताप गर्न तयार छैन, उसले पैसा तिरेर पनि परमेश्वरको न्यायबाट बच्न सक्दैन ।
पोपले आफ्नो शक्ति प्रयोग गर्दा केवल जनताको उद्धार र साँचो सुसमाचारको प्रचारमा ध्यान दिनुपर्छ ।
पाप क्षमा पत्रको व्यापारले धेरै मानिसहरूलाई गलत आत्म-शान्तिमा राख्छ, जसले तिनीहरूको साँचो विश्वासलाई कमजोर बनाउँछ ।
जसले पैसाको बलमा पाप क्षमा पाउँछ भन्ने सोच राख्छ, उसले साँचो ख्रीष्टियन जीवन बिर्सिरहेको हुन्छ ।
पोप र चर्चका अधिकारीहरूले आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नु पर्छ: पैसाको व्यापार रोक्नु, जनतालाई साँचो पश्चात्ताप र परमेश्वरको कृपामा विश्वास गर्न सिकाउनु ।
यसैले पाप क्षमा पत्रको व्यापारलाई तुरुन्त रोकिनुपर्छ र जनतालाई साँचो उद्धार र सुसमाचारमा डोर्याउनु पर्छ ।
पाप क्षमा पत्रको व्यापारले जनतालाई भ्रममा पार्ने काम गर्दछ; त्यसैले यसलाई तुरुन्त रोक्नु आवश्यक छ ।
साँचो ख्रीष्टियन जीवन आत्मिक अनुशासन, पश्चात्ताप, विश्वास र परमेश्वरको कृपामा भरोसा गर्नुमा आधारित हुन्छ ।
पोप र चर्चका अधिकारीहरूले पैसाको सट्टा साँचो सुसमाचार प्रचारमा ध्यान दिनुपर्छ ।
जो मानिसहरू पैसाको बलमा पाप क्षमा पाउँछ भन्ने भ्रममा छन्, उनीहरूले आफ्नो आत्मालाई नष्ट गर्ने खतरा भोगिरहेका छन् ।
यसैले मैले यी ९५ बुँदाहरू पोप र चर्चका प्रबन्धकहरूलाई प्रस्तुत गरेको छु, ताकि उनीहरूले साँचो धर्म, सुसमाचारको प्रचार, र जनताको आत्मिक उद्धारको लागि सुधार गर्न सकून् ।

मुख्य कुराहरू निचोडमा,

९५ बुँदाहरू (Ninety-Five Theses) भनेको 95 वटा तर्क वा कथनहरूको सूची हो, जसमा मार्टिन लुथरले Roman Catholic Church का केही अभ्यासहरू—विशेष गरी पापमुक्ति पत्र (Indulgences) बेच्ने प्रथाको आलोचना गरेका थिए ।

लुथरका अनुसार पापको क्षमा पैसा तिरेर किन्न सकिँदैन।
मानिसले साँचो पश्चात्ताप र विश्वासबाट मात्र क्षमा पाउँछ ।
चर्चले मानिसलाई गलत तरिकाले पैसा उठाइरहेको थियो ।

34 1 — यही ढोकामा उनले ९५ बुदाँहरू टागेका थिए ।

निष्कर्षः

पाप मोचन पत्र बेच्नु गलत हो भन्ने दृष्टिकोणले मार्टिनले सुरू गरेको सुधारवादी आन्दोलनलाई रोमन क्याथोलिक चर्चले रोक्न खोजेता पनि सफल भएनन् । मार्टिनलाई प्रभाव, दबाब र अभावमा पार्ने कोसिस पनि गरियो तर उनीहरू सफल भएन । रोमन क्याथोलिक चर्च परिवर्तन हुन चाहेन्न । फलस्वरूप मार्टिनद्वारा एउटा नयाँ समुह सुरू भयो, जसलाई रोमन क्थायोलिकहरूले प्रोटेस्टेन भनियो, जसको अर्थ हो विरोधी । उनीहरूको अबाइबलीय शिक्षाको बिरोध गरेको भएर यस्तो नाम दिएका हुन् भन्ने कुरा कति ईश्वरशास्त्रीहरू भन्ने गर्दछन् । साथै, “प्रोटेस्टेन्ट” शब्द विरोध (protest) भन्ने शब्दबाट आएको हो। सन् 1529 मा जर्मनीको Protestation at Speyer भन्ने ऐतिहासिक घटनामा केही जर्मन राजकुमारहरूले Roman Catholic Church का धार्मिक निर्णयहरूको विरोध गरे। त्यसपछि ती सुधारवादी ख्रीष्टियनहरूलाई “प्रोटेस्टेन्ट” भन्न थालियो।