नेपालको बरिष्ठ पत्रकार तथा लेखक विजय पाण्डे भन्छन्, “जीवनमा कतिपय मानिसहरू कहिल्यै पनि जित्दैनन्, तर पनि न डराउँछन्, न निराश हुन्छन् । संसार जित्नेहरू मात्र होइन हार्नेहरूको पनि हो । खेलमा मात्र होइन, निराशमा पनि… । कहिलेकाहीँ साहास नै सबैभन्दा विजयको प्रतिक बनिदिन्छ ।”[1]

जीवन एउटा यस्तो यात्रा हो, जहाँ सबै मानिसहरू एउटै गतिमा हिँड्दैनन् र सबैले एउटै समयमा सफलता प्राप्त गर्दैनन्। कतिपय मानिसहरू जीवनभर संघर्ष गर्छन्, धेरै पटक प्रयास गर्छन्, धेरै चोटि असफल हुन्छन्, तर पनि उनीहरूको अनुहारमा आशाको ज्योति निभ्दैन। उनीहरूले सधैँ ठूलो विजयको स्वाद नपाए पनि हारलाई आफ्नो परिचय बन्न दिँदैनन्।

यही नै जीवनको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष हो। साँचो विजय केवल परिणाममा हुँदैन; विजय त त्यो साहसमा हुन्छ, जसले मानिसलाई कठिन परिस्थितिमा पनि अघि बढ्न प्रेरित गर्छ।

संसारले प्रायः विजेताहरूलाई सम्झन्छ। जसले पुरस्कार जित्छ, जसले नाम कमाउँछ, जसले इतिहास बनाउँछ । उसको कथा धेरैले सुनाउँछन्। तर एउटा सत्य के हो भने, प्रत्येक विजेताको पछाडि धेरै नदेखिएका संघर्षहरू हुन्छन्। ती संघर्षहरूमा कतिपय मानिसहरू जितेका हुँदैनन्, तर उनीहरूले देखाएको साहस नै वास्तविक विजयको आधार बनेको हुन्छ।

कहिलेकाहीँ जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय भनेको शत्रुलाई हराउनु होइन, आफ्नै डरलाई जित्नु हो। कहिलेकाहीँ सबैभन्दा ठूलो सफलता भनेको अरूभन्दा अगाडि पुग्नु होइन, बरु हिजोको आफूभन्दा आज राम्रो बन्नु हो।

यहाँ कथा हार्नेहरूको भन्दा, जित्नेहरूको लेखिन्छ । इतिहास हार्नेहरूको भन्दा जित्नेहरूको धेरै देखिन्छ ।

कहिलेकाहीँ जीवन यति निर्दयी लाग्छ कि आफ्नै आँसुको आवाज पनि आफैँले मात्र सुन्न सक्छौँ । भीडको बीचमा उभिँदा पनि मन एक्लो हुन्छ । मुस्कान ओठमा हुन्छ, तर भित्रको हृदय टुक्राटुक्रा भएको हुन्छ । संसारले हाम्रो हाँसो देख्छ, तर सिरानामा झरेका आँसु देख्दैन ।

हामी यस्तो समाजमा बाँचिरहेका छौँ जहाँ सफलताको उत्सव मनाइन्छ, तर असफलताको पीडा लुकाइन्छ । विजेतालाई माला लगाइन्छ, तर हारेको व्यक्तिलाई प्रायः प्रश्न गरिन्छ । सफल मानिसको कथा पुस्तक बन्छ, तर संघर्षरत मानिसको कथा धेरैजसो मौनतामै हराउँछ ।

तर आज म एउटा सत्य भन्न चाहन्छु,

यो संसार जित्नेहरूको मात्र होइन, हार्नेहरूको पनि हो ।

सायद आज तपाईंले जीवनसँग हार खाइरहनुभएको छ ।

सायद तपाईंले वर्षौँ लगाएर बनाएको सपना एकैछिनमा भत्किएको छ ।

सायद तपाईंले विश्वास गरेको मानिसले तपाईंलाई बीच बाटोमै छोडिदिएको छ ।

सायद तपाईंले रातभर जागेर पढ्नुभएको परीक्षा सफल भएन ।

सायद तपाईंको व्यवसाय डुब्यो ।

सायद तपाईंले आफ्नो सबैभन्दा प्रिय व्यक्तिलाई सदाका लागि गुमाउनुभयो ।

र सायद… तपाईं अहिले पनि मुस्कुराउन खोज्दै हुनुहुन्छ, तर भित्रभित्रै चिच्याइरहनुभएको छ ।

यदि यस्तै हो भने, कृपया एउटा कुरा सम्झनुहोस्, तपाईं एक्लो हुनुहुन्न ।

इतिहासका महान् व्यक्तिहरू पनि यस्तै आँसुबाट गुज्रिएका थिए ।

थोमस एडिसन लाई विद्यालयका शिक्षकले “यो बालक केही सिक्न सक्दैन” भनेर घर पठाइदिएका थिए । हजारौँ पटक बत्ती बाल्ने प्रयास असफल भयो । कसैले सोध्यो, “यति धेरै पटक असफल हुँदा कस्तो लाग्यो?” उनले जवाफ दिए, “म असफल भएको होइन; काम नगर्ने हजारौँ तरिका भेट्टाएँ ।” यदि उनले हार मानेका भए, संसारको इतिहास कस्तो हुन्थ्यो?

अब्राहाम लिङ्कन बारम्बार चुनाव हार्दै गए । व्यापार असफल भयो । प्रेमिकाको मृत्यु भयो । मानसिक रूपमा गहिरो पीडाबाट गुज्रिए । तर उनले हारलाई आफ्नो अन्तिम परिचय बन्न दिएनन् । अन्ततः उनी आफ्नो देशका महान् नेतामध्ये एक बने ।

अब बाइबलतर्फ हेरौँ ।

योसेफ आफ्नै दाजुभाइबाट विश्वासघात भोगे । उनलाई दास बनाएर बेचियो । उनले नगरेको अपराधको सजाय पाए । वर्षौँ जेलमा बिताए । त्यतिबेला उनलाई पनि लागेको हुन सक्छ—”के मेरो जीवन यत्तिमै सकियो?”

तर परमेश्वर मौन हुनु भनेको अनुपस्थित हुनु होइन ।

जेलको अन्धकारबाट नै परमेश्वरले उनलाई मिस्रको दोस्रो शक्तिशाली व्यक्तिमा उठाउनुभयो । यदि योसेफले आफ्नो जेललाई अन्तिम अध्याय ठानेका भए, उनको कथा त्यहीँ समाप्त हुने थियो ।

अय्युवले आफ्ना सम्पत्ति गुमाए, आफ्ना सन्तान गुमाए, स्वास्थ्य गुमाए । उनका साथीहरूले पनि दोष लगाए । उनकी पत्नीले समेत आशा छोड्न भनिन् । तर उनले विश्वास छोडेनन् । अन्ततः उनको कथा पीडामा होइन, पुनर्स्थापनामा समाप्त भयो ।

हामी सबैको जीवनमा एउटा यस्तो रात आउँछ, जहाँ प्रार्थनाको पनि उत्तर आएको जस्तो लाग्दैन । आँसु सकिन्छ, तर पीडा सकिँदैन । मानिसहरू भन्छन्, “बलियो बन ।” तर उनीहरूलाई थाहा हुँदैन । कहिलेकाहीँ बलियो बन्नुभन्दा गाह्रो कुरा केही हुँदैन ।

तर यही अन्धकारमा एउटा आशा जन्मिन्छ ।

हीरालाई चम्किनुअघि घोट्नुपर्छ ।

सुनलाई शुद्ध हुन आगोमा गल्नुपर्छ ।

बीउलाई रूख बन्न माटोभित्र गाडिनुपर्छ ।

र मानिसलाई महान् बन्न कहिलेकाहीँ दुःखको बाटो हिँड्नुपर्छ ।

आज तपाईंलाई लागिरहेको होला “मेरो जीवन किन यस्तो भयो?”

सायद आज उत्तर नपाउनुहोस् ।

तर विश्वास गर्नुहोस्, एक दिन तपाईं पछाडि फर्केर हेर्नुहुनेछ र भन्नुहुनेछ

“त्यो पीडा नै मेरो जीवनको मोड रहेछ ।”

यदि तपाईं अहिले रोइरहनुभएको छ भने, रोनुहोस् ।

आँसु कमजोरी होइन ।

आँसु त एउटा यस्तो भाषा हो, जसलाई शब्दहरूले व्यक्त गर्न सक्दैनन् ।

तर आँसु झारेर उठ्नुहोस् ।

किनकि आँसुले आँखालाई धमिलो बनाउन सक्छ, भविष्यलाई होइन ।

यदि संसारले तपाईंलाई असफल भन्यो भने पनि आफ्नो मूल्य संसारको शब्दबाट नतोल्नुहोस् ।

किनकि मानिसहरूले तपाईंको आज देख्छन्, तर परमेश्वरले तपाईंको भोलि देख्नुहुन्छ ।

याद राख्नुहोस्,

क्रूसमा टाँगिएको येशूलाई हेर्दा धेरैलाई लाग्यो, सबै समाप्त भयो ।

तर इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो विजय त्यही “हार” जस्तो देखिएको क्षणबाट सुरु भएको थियो ।

त्यसैले, आज तपाईंको जीवनमा पनि केही कुरा समाप्त भएको जस्तो देखिएला ।

तर सायद परमेश्वर त्यहीँबाट नयाँ सुरुआत लेखिरहनुभएको छ ।

तपाईंको वर्तमान अवस्था तपाईंको अन्तिम परिचय होइन ।

तपाईंको आँसु तपाईंको अन्तिम कथा होइन ।

तपाईंको हार तपाईंको अन्तिम गन्तव्य होइन ।

तपाईं अझै यात्रामै हुनुहुन्छ ।

र जबसम्म यात्रा बाँकी छ, आशा पनि बाँकी छ ।

अन्त्यमा, म तपाईंलाई एउटा प्रश्न सोध्न चाहन्छु ।

यदि एउटा बीउले माटोको अन्धकार सहन सकेर विशाल रूख बन्न सक्छ भने…

यदि एउटा शिशुले सयौँ पटक लडेर पनि हिँड्न सिक्न सक्छ भने…

यदि योसेफ जेलबाट दरबारसम्म पुग्न सक्छन् भने…

यदि अय्यूबको आँसु फेरि आनन्दमा बदलिन सक्छ भने…

यदि क्रूसपछि पुनरुत्थान हुन सक्छ भने…

तपाईं किन उठ्न सक्नुहुन्न?

त्यसैले आज आफ्नो आँसु पुछ्नुहोस् ।

आफ्नो विश्वास समात्नुहोस् ।

आफ्नो सपना मर्न नदिनुहोस् ।

किनकि, हार्नु अपराध होइन, हार मानेर बस्नु मात्र दुःखद् हो ।

जब इतिहास लेखिन्छ, त्यहाँ कहिल्यै नढलेका मानिसहरूको कथा हुँदैन । इतिहासले त तिनै मानिसहरूको कथा लेख्छ, जसले बारम्बार हार खाए, धेरै रात आँसु बगाए, धेरै चोट सहे, धेरै अपमान भोगे, तर हरेक पटक फेरि उठे ।

किनभने यो संसार सफलहरूको मात्र होइन, यो संसार हारेर पनि फेरि उठ्नेहरूको पनि हो । त्यसैले आँसु पुछ्नुहोस्, आत्मविश्वास समाल्नुहोस्, फेरि एकपटक उठ्नुहोस्। किनकि यो संसार सफलहरूको मात्र होइन, संघर्ष गर्नेहरूको पनि हो; जित्नेहरूको मात्र होइन, हारेर पनि फेरि उठ्नेहरूको पनि हो।