यदि येशू परमेश्वर हुनुहुन्छ भने उहाँ कसरी साँचो मानिस पनि हुन सक्नुहुन्छ?

नाइसिया परिषद, चाल्सेडोन परिषद, र बाइबलको प्रकाशमा एक धर्मशास्त्रीय अध्ययन

ख्रीष्टिय धर्मशास्त्रको इतिहासमा सबैभन्दा गहिरो, रहस्यमय, र महत्वपूर्ण प्रश्नमध्ये एक हो,

“यदि येशू परमेश्वर हुनुहुन्छ भने उहाँ कसरी साँचो मानिस पनि हुन सक्नुहुन्छ?”

यो प्रश्न केवल दार्शनिक बहस वा धार्मिक विवाद मात्र होइन; यो सम्पूर्ण ख्रीष्टिय विश्वासको केन्द्रमा रहेको विषय हो। ख्रीष्टियन धर्ममा उद्धार, परमेश्वरको प्रेम, मानव मुक्ति, र परमेश्वर–मानव सम्बन्धको आधार नै येशू ख्रीष्टको व्यक्तित्वमा आधारित छ। यदि येशू केवल मानिस मात्र हुनुहुन्थ्यो भने उहाँ संसारका अरू महान धार्मिक गुरुहरूजस्तै मात्र हुनुहुन्थ्यो। यदि उहाँ केवल परमेश्वर मात्र हुनुहुन्थ्यो र वास्तविक मानिस बन्नुभएन भने मानव पीडा, प्रलोभन, र मृत्युमा उहाँको सहभागिता अर्थहीन हुन्थ्यो। त्यसैले प्रारम्भिक मण्डलीले येशूको वास्तविक पहिचानबारे गम्भीर अध्ययन गर्न आवश्यक ठान्यो।

यही खोजको परिणामस्वरूप प्रारम्भिक ख्रीष्टिय परिषदहरू आयोजना भए, जसले पछि ख्रीष्टिय धर्मशास्त्रलाई व्यवस्थित रूपमा परिभाषित गरे। विशेष गरी First Council of Nicaea र Council of Chalcedon ले येशू ख्रीष्टको ईश्वरीय र मानवीय स्वभावबारे ऐतिहासिक निष्कर्ष प्रस्तुत गरे।

ख्रीष्टिय विश्वास अनुसार, येशू ख्रीष्टएकै समयमा पूर्ण परमेश्वर र पूर्ण मानिस हुनुहुन्छ। यही सत्यलाई धर्मशास्त्रमा “Hypostatic Union” अर्थात् “ईश्वरीय र मानवीय स्वभावको एकता” भनिन्छ।

बाइबलमा येशूको ईश्वरीयत्व

नयाँ करारले येशूलाई केवल अगमवक्ता, शिक्षक, वा धार्मिक सुधारकको रूपमा मात्र चित्रण गर्दैन; उहाँलाई परमेश्वरकै रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। बाइबलका धेरै पदहरूले येशूको ईश्वरीयत्वलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछन्। यूहन्ना १:१ मा लेखिएको छ: “आदिमा वचन हुनुहुन्थ्यो, वचन परमेश्वरसँग हुनुहुन्थ्यो, र वचन परमेश्वर हुनुहुन्थ्यो।” यहाँ “वचन” (Logos) ले येशू ख्रीष्टलाई जनाउँछ। यो पदले येशू समयको आरम्भभन्दा अघि नै अस्तित्वमा हुनुहुन्थ्यो र उहाँ स्वयं परमेश्वर हुनुहुन्थ्यो भन्ने घोषणा गर्दछ। त्यस्तै, यूहन्ना १०:३० मा येशू भन्नुहुन्छ: “म र पिता एउटै हौं।”

यूहन्ना १०:३० को ग्रीक मूल पाठ यस प्रकार छ: ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν (egō kai ho patēr hen esmen) यसलाई शब्द–शब्द रूपमा हेर्दा:

• ἐγὼ (egō) = म
• καὶ (kai) = र
• ὁ πατήρ (ho patēr) = पिता
• ἕν (hen) = एक
• ἐσμεν (esmen) = हौं / छौँ

यसको शाब्दिक अनुवाद हुन्छ: “म र पिता एक हौं।” तर ग्रीक भाषाको व्याकरणले यहाँ एउटा अत्यन्त महत्वपूर्ण कुरा देखाउँछ। “एक” को लागि प्रयोग भएको शब्द ἕν (hen) नपुंसकलिङ्ग (neuter) हो, पुल्लिङ्ग होइन। यदि येशूले “म र पिता एउटै व्यक्ति हौं” भन्न खोज्नुभएको भए ग्रीकमा पुल्लिङ्ग शब्द प्रयोग हुने थियो। तर यहाँ नपुंसकलिङ्ग “hen” प्रयोग गरिएको छ, जसले “एक उद्देश्य”, “एक स्वभाव”, “एक सार”, वा “एकता” जनाउँछ; एउटै व्यक्ति भन्ने होइन।

यसैले धेरै ग्रीक विद्वानहरूले यसको अर्थ यसरी बुझ्छन्: “म र पिता स्वभाव, कार्य, र उद्देश्यमा एक छौं।” यस पदको सन्दर्भ पनि महत्त्वपूर्ण छ। यूहन्ना १० अध्यायमा येशूले आफ्ना भेडाहरूलाई अनन्त जीवन दिनुहुन्छ भन्नुहुन्छ, अनि कसैले तिनीहरूलाई उहाँको हात वा पिताको हातबाट खोस्न सक्दैन भनेर बताउनुहुन्छ। त्यसपछि उहाँ भन्नुहुन्छ: “म र पिता एक हौं।” अर्थात्, उद्धार र सुरक्षा दिने कार्यमा पिता र पुत्र पूर्ण रूपमा एकतामा हुनुहुन्छ। तर यहूदीहरूले यसलाई केवल “सहकार्य” को अर्थमा मात्र बुझेका थिएनन्। त्यसैले यूहन्ना १०:३३ मा उनीहरूले भने: “तिमी मानिस भएर आफूलाई परमेश्वर बनाउँछौ।” यसले देखाउँछ कि येशूको भनाइलाई उनीहरूले परमेश्वरसँग विशेष समानताको दाबीको रूपमा बुझे। त्यसैले ग्रीक अनुसार सबैभन्दा प्राकृतिक अनुवाद यही हुन्छ: “म र पिता एक हौं।” तर यसको अर्थ: “म र पिता एउटै व्यक्ति हौं” होइन, बरु “पिता र पुत्र दैवी एकता, कार्य, र स्वभावमा एक हुनुहुन्छ” भन्ने हो।

यो कथनले येशू र परमेश्वर पिताबीचको गहिरो ईश्वरीय एकतालाई प्रकट गर्दछ। यही कारणले यहूदी धार्मिक अगुवाहरूले उहाँलाई निन्दा गरेको आरोप लगाए, किनकि उनीहरूले यो कथनलाई “परमेश्वरसँग समानता” को दाबीको रूपमा बुझे।

प्रेरित पावलले पनि कलस्सी २:९ मा घोषणा गर्छन्: “किनकि उहाँमा परमेश्वरत्वको सम्पूर्ण परिपूर्णता शारीरिक रूपमा वास गर्दछ।” यस पदले येशूमा परमेश्वरत्वको आंशिक होइन, पूर्ण उपस्थिति रहेको स्पष्ट पार्दछ। ख्रीष्टियन धर्मशास्त्रका अनुसार, परमेश्वरको सम्पूर्ण स्वरूप येशूमा प्रकट भएको छ।

बाइबलमा येशूको मानिसत्व

येशू केवल “मानिसजस्तो देखिनुभएको” होइन, उहाँ वास्तविक रूपमा मानिस बन्नुभयो। उहाँले मानव जीवनका वास्तविक अनुभवहरू भोग्नुभयो। यही कारणले ख्रीष्टियनहरूले “देहधारण” (Incarnation) लाई ख्रीष्टिय विश्वासको केन्द्र मान्छन्।

यूहन्ना १:१४ मा लेखिएको छ: “वचन देहधारी हुनुभयो र हाम्रो बीचमा बस्नुभयो।” यो पदले अनन्त परमेश्वर मानव शरीरमा संसारमा आउनुभएको घोषणा गर्दछ। परमेश्वरले मानव जीवनलाई टाढाबाट मात्र हेर्नुभएन; उहाँ स्वयं मानिस बनेर मानव इतिहासमा प्रवेश गर्नुभयो।

मत्ती ४:२ अनुसार, चालीस दिन उपवासपछि येशू भोकाउनुभयो। यूहन्ना ११:३५ मा “येशू रुनुभयो” भन्ने छोटो तर अत्यन्त भावनात्मक पद पाइन्छ। लूका २२:४४ मा उहाँ गहिरो वेदनामा प्रार्थना गर्नुहुन्छ। अन्ततः क्रूसमा उहाँले पीडा सहनुभयो र मृत्यु भोग्नुभयो। यी सबै घटनाहरूले येशूले भोक, आँसु, थकान, दुःख, र मृत्युजस्ता मानवीय अनुभवहरू वास्तविक रूपमा भोग्नुभएको प्रमाणित गर्छन्।

प्रारम्भिक मण्डलीमा उठेका विवादहरू

येशूको स्वभावबारे प्रारम्भिक मण्डलीमा ठूलो बहस भयो। केही समूहहरूले येशू केवल मानिस हुनुहुन्थ्यो भन्ने विचार राखे। केहीले उहाँ परमेश्वर मात्र हुनुहुन्थ्यो र मानिसजस्तो मात्र देखिनुभयो भने। अरूले उहाँ परमेश्वरद्वारा सृष्टि गरिएको उच्च प्राणी हुनुहुन्थ्यो तर पूर्ण परमेश्वर होइन भन्ने तर्क गरे। यी मतभेदहरूले मण्डलीलाई एउटा आधिकारिक धर्मशास्त्रीय निष्कर्षमा पुग्न बाध्य बनायो। यही पृष्ठभूमिमा नाइसिया परिषद आयोजना गरियो।

नाइसिया परिषद र येशूको ईश्वरीयत्व

सन् ३२५ मा रोमी सम्राट Constantine the Great ले नाइसिया परिषद बोलाउनुभयो। परिषदको मुख्य उद्देश्य Arius नामक शिक्षकको शिक्षाको मूल्याङ्कन गर्नु थियो। Arius ले सिकाउँथे:

“येशू परमेश्वरले सृष्टि गर्नुभएको सर्वोच्च प्राणी हो, तर पूर्ण परमेश्वर होइन।”

यस शिक्षालाई “Arianism” भनियो। Arius का अनुसार, येशू महान हुनुहुन्थ्यो, तर उहाँ अनन्त परमेश्वर होइन। परिषदले यस शिक्षालाई अस्वीकार गर्दै घोषणा गर्‍यो कि:

• येशू सृष्टि गरिएको प्राणी होइन,
• उहाँ पिता परमेश्वरसँग एउटै ईश्वरीय स्वभावका हुनुहुन्छ,
• उहाँ “साँचो परमेश्वरबाट साँचो परमेश्वर” हुनुहुन्छ।

यहाँ ग्रीक शब्द Homoousios प्रयोग गरियो, जसको अर्थ “उही स्वभाव” हो। यस निर्णयले ख्रीष्टिय विश्वासमा येशूको ईश्वरीयत्वलाई औपचारिक रूपमा स्थापित गर्‍यो।

चाल्सेडोन परिषद र दुई स्वभावको सिद्धान्त

नाइसिया परिषदले येशूको ईश्वरीयत्व स्पष्ट गरेपछि अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्यो: “यदि येशू पूर्ण परमेश्वर हुनुहुन्छ भने उहाँको मानिसत्व कसरी बुझ्ने?” यसको उत्तर सन् ४५१ मा आयोजित चाल्सेडोन परिषदले दियो। परिषदले घोषणा गर्‍यो कि येशू ख्रीष्ट एउटै व्यक्ति हुनुहुन्छ, तर उहाँमा दुई स्वभाव छन्:

• पूर्ण ईश्वरीय स्वभाव
• पूर्ण मानवीय स्वभाव

यी दुई स्वभाव:

• मिसिँदैनन्
• बदलिँदैनन्
• छुट्टिँदैनन्
• विभाजित हुँदैनन्

यस सिद्धान्तलाई “Hypostatic Union” भनिन्छ।

ख्रीष्टिय धर्मशास्त्र अनुसार, येशू ५०% परमेश्वर र ५०% मानिस होइन; उहाँ १००% परमेश्वर र १००% मानिस हुनुहुन्छ। उहाँले परमेश्वरत्व गुमाउनुभएन, तर पूर्ण रूपमा मानव स्वभाव ग्रहण गर्नुभयो।

Hypostatic Union : ईश्वरीय र मानवीय स्वभावको एकता

“Hypostatic Union” ख्रीष्टिय धर्मशास्त्रको अत्यन्त गहिरो अवधारणा हो। यसको अर्थ येशूमा दुई स्वभाव भए पनि उहाँ दुई व्यक्ति होइन, एउटै व्यक्ति हुनुहुन्छ भन्ने हो।

यसलाई बुझाउन धर्मशास्त्रीहरूले विभिन्न उदाहरण दिएका छन्। एउटा प्रसिद्ध उदाहरण फलाम र आगोको हो। फलाम आगोमा राख्दा फलाम रातो र तातो हुन्छ। त्यसमा आगोको गुण देखिन्छ, तर फलाम आगो बन्दैन र आगो फलाम बन्दैन। दुवै आफ्नै स्वभावमा रहन्छन्, तर एउटै वस्तुमा सँगै कार्य गर्छन्।

त्यसैगरी, येशूमा ईश्वरीय र मानवीय स्वभाव दुवै वास्तविक रूपमा उपस्थित थिए।

फिलिप्पी २:६–८ मा प्रेरित पावलले लेख्छन्: “उहाँ परमेश्वरको स्वरूपमा हुनुहुँदा पनि… मानिसहरूको समानतामा हुनुभयो।” यो पदले देहधारणको रहस्यलाई अत्यन्त सुन्दर रूपमा व्यक्त गर्दछ। परमेश्वरले मानव रूप धारण गर्नुभयो, तर आफ्नो ईश्वरीय स्वरूप त्याग्नुभएन।

Athanasius र orthodox विश्वासको रक्षा

Athanasius of Alexandria प्रारम्भिक मण्डलीका महान धर्मशास्त्रीमध्ये एक थिए। उनले Arius को शिक्षाको कडा विरोध गर्दै येशूको पूर्ण ईश्वरीयत्वको रक्षा गरे।

उनको प्रसिद्ध भनाइ थियो: “परमेश्वर मानिस बन्नुभयो ताकि मानिस परमेश्वरसँग मिलापमा आउन सकून्।”

Athanasius का अनुसार, यदि येशू पूर्ण परमेश्वर हुनुहुन्न भने उहाँसँग उद्धार गर्ने शक्ति हुँदैन। यदि उहाँ पूर्ण मानिस हुनुहुन्न भने उहाँ मानवताको प्रतिनिधि बन्न सक्नुहुन्न। त्यसैले उद्धारको कार्यका लागि दुवै स्वभाव आवश्यक थिए।

येशू मानिस बन्नु किन आवश्यक थियो?

ख्रीष्टिय धर्मशास्त्रमा देहधारण केवल चमत्कारी घटना मात्र होइन; यो उद्धारको योजनासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ। मानवताको उद्धार मानिसकै प्रतिनिधिद्वारा हुनुपर्थ्यो। पापमाथि विजय प्राप्त गर्न निष्पाप बलिदान आवश्यक थियो। साथै, परमेश्वरले मानव पीडामा सहभागी हुन चाहनुभयो यसैले:

• परमेश्वरको रूपमा येशूसँग उद्धार गर्ने शक्ति थियो,
• मानिसको रूपमा उहाँले हाम्रो दुःख, कमजोरी, र पीडा अनुभव गर्नुभयो।

हिब्रू ४:१५ मा लेखिएको छ: “हाम्रा कमजोरीहरूप्रति सहानुभूति राख्न नसक्ने प्रधान पूजाहारी हामीसँग छैन।” यस पदले येशू केवल टाढाको परमेश्वर नभई मानव पीडामा सहभागी हुने मुक्तिदाताको रूपमा चित्रण गर्दछ।

निष्कर्ष

येशू ख्रीष्टसम्बन्धी ख्रीष्टिय विश्वासको केन्द्र यही हो, उहाँ पूर्ण परमेश्वर हुनुहुन्छ र पूर्ण मानिस पनि हुनुहुन्छ। First Council of Nicaea ले येशूको ईश्वरीयत्वलाई स्पष्ट गर्‍यो भने Council of Chalcedon ले ईश्वरीय र मानवीय स्वभावको सम्बन्धलाई व्यवस्थित रूपमा व्याख्या गर्‍यो। देहधारण (Incarnation) ख्रीष्टिय विश्वासको केन्द्रबिन्दु हो। परमेश्वर मानिस बन्नुभयो ताकि मानिस परमेश्वरसँग मेलमिलापमा आउन सकोस्। यही कारणले येशू ख्रीष्ट ख्रीष्टियन धर्ममा केवल ऐतिहासिक व्यक्तित्व मात्र नभई उद्धारकर्ता, प्रभु, र देहधारी परमेश्वरको रूपमा स्वीकार गरिन्छ।

मुख्य बाइबल पदहरू

• यूहन्ना १:१
• यूहन्ना १:१४
• यूहन्ना १०:३०
• मत्ती ४:२
• यूहन्ना ११:३५
• फिलिप्पी २:६–८
• कलस्सी २:९
• हिब्रू ४:१५