बाइबल (विशेषगरी उत्पत्ति 1:26–27) मा “परमेश्वरले मानिसलाई उहाँको आफ्नै स्वरूप (image) र प्रतिरूप (likeness) मा बनाउनुभयो” भन्नुको अर्थ के हो भन्ने प्रश्न गहिरो बाइबलीय र हिब्रू भाषिक अध्ययनसँग जोडिएको छ।
मूल हिब्रू शब्दहरू हेर्दा उत्पत्ति 1:26 मा प्रयोग भएका दुई मुख्य हिब्रू शब्दहरू छन्:
(क) स्वरूप = צֶלֶם (Tselem) जसको शाब्दिक अर्थ: मूर्ति, छवि, प्रतिनिधि प्रतिमा भन्ने हुन्छ । प्रतिनिधित्व गर्ने छविको अर्थमा स्वरूप भन्ने शब्द प्रयोग गरिएको छ । परमेश्वरको “स्वरूप” हुनु भनेको मानिस परमेश्वरको प्रतिनिधि भएर पृथ्वीमा उहाँको शासन र अधिकार झल्काउने प्राणी हो भन्ने अर्थमा यस शब्दको प्रयोग गरिएको हो ।
(ख) प्रतिरूप = דְּמוּת (Demut) भन्ने शब्दको अर्थ समानता, मिल्दोजुल्दोपन, resemblance भन्ने भन्ने हुन्छ तर शारीरिक रूपमा भन्न खोजेको होइन तर गुणात्मक समानतालार्इ जनाउँछ । यसैले स्वभावगत रूपमा समानता भन्नको निम्ति प्रतिरूप भन्ने शब्द प्रयोग गरिएको हो । मानिस परमेश्वरजस्तै पूर्ण होइन, तर उहाँका केही गुणहरू (जस्तै चेतना, नैतिकता, सम्बन्ध राख्ने क्षमता) भएको प्राणी हो।
किन दुई शब्द प्रयोग गरियो?
सम्भवत जोड दिनको निम्ति दोहोर्याएको हुन सक्ने सम्भवना छ । किनकि हिब्रू भाषामा एउटै सत्यलाई बलियो बनाउन समान अर्थका शब्दहरू सँगै प्रयोग गरिन्छ। यहाँ पनि मानिसको विशेष स्थान र मर्यादा जोड दिन “स्वरूप र प्रतिरूप” दुवै प्रयोग गरियो।
दुई फरक तर पूरक पक्ष देखाउनको निम्ति दुर्इ शब्द प्रयोग गरिएको हुन सक्ने सम्भावना बढी देखिन्छ ।
शब्द जोड दिएको पक्ष
Tselem (स्वरूप) भूमिका / प्रतिनिधित्व
Demut (प्रतिरूप) स्वभाव / गुणात्मक समानता
अर्थातः
• मानिस परमेश्वरको प्रतिनिधि हो (कार्यात्मक पक्षको दृष्टिकोणमा)
• मानिस परमेश्वरजस्तै केही गुणहरू भएको प्राणी हो (स्वभाविक पक्षको दृष्टिकोणमा)
परमेश्वरमा भएको गुणहरू मात्र हो, शारीरिक समानता होइन किनकि परमेश्वर आत्मा हुनुहुन्छ (यूहन्ना 4:24)। त्यसैले “स्वरूप र प्रतिरूप” भन्नाले शारीरिक आकृति जनाउँदैन बरु आन्तरिक, नैतिक, बौद्धिक र आत्मिक पक्ष जनाउँछ
यसो भए कुन–कुन पक्षमा मानिस परमेश्वरजस्तै छ?
बाइबलका अन्य पदहरूको प्रकाशमा, मानिस यी कुरामा परमेश्वरको स्वरूपमा बनाइएको छ:
1. नैतिक चेतना – असल/खराब छुट्याउने क्षमता
2. बौद्धिक क्षमता – सोच्ने, योजना बनाउने, सिर्जना गर्ने
3. सम्बन्धात्मक स्वभाव – प्रेम गर्ने, सम्बन्ध बनाउने (त्रिएक परमेश्वरको प्रतिबिम्ब)
4. शासन गर्ने जिम्मेवारी – सृष्टिमाथि प्रभुत्व (उत्पत्ति 1:28)
5. आत्मिक क्षमता – परमेश्वरसँग सम्बन्ध राख्ने
जब मानिसले पाप गरे तब परमेश्वरको स्वरूप र प्रतिरूप बिग्रियो तर नष्ट भनी भएन । त्यसैले उत्पत्ति 9:6 र याकूब 3:9 मा पापपछिको मानिसलाई पनि परमेश्वरको स्वरूपमा बनाइएको भनिएको छ। तर येशू ख्रीष्टलाई “परमेश्वरको पूर्ण स्वरूप” (कलस्सी 1:15) भनिएको छ । किनकि उहाँमा कुनै पाप छैन् ।
